Foydali maqolalar

Inson Organizmi Uchun Minerallarning Ahamiyati

 Inson tanasining taxminan 4% massasini minerallar tashkil etadi. Har kuni organizmga 100 mg. gacha asosiy va 100 mg minerallar. gacha mikroelementlar zarur bo‘ladi.

Minerallar nima o‘zi?

   Minerallar – yer bag‘rida xosil bo‘ladigan noorganik moddalardir. Ularning oziq ovqat maxsulotlarida oz yoki ko‘p uchrash xollari yerning geografik tuzilishiga bog‘liq, yaʼni xammasi u yoki bu maxsulot o‘sgan tuproqning tarkibiga. Minerallarning har bir inson sog‘lig‘ida muxim rol o‘ynashi ayon bo‘ldi. Minerallar – tanamizdagi barcha organ va sistemalarning o‘z vazifalarini to‘liq va samarali bajarishiga yordam beruvchi  muxim ozuqa moddalardir. Odamlar xali xamon ularning organizm uchun qanchalik muxim ekanligini bilishmaydi.

   Minerallar organizmga biz isteʼmol qiladigan ovqatlarni xazm bo‘lishiga yordam beradi, ularning sharofati bilan tanada yangi energiya va kuch xosil bo‘ladi, organizm to‘qimalari tiklanishi va qayta tiklanishi kuzatiladi. Deyarli  barcha minerallar organizmga biz isteʼmol qilayotgan suv va oziq ovqat maxsulotlari bilan tushadi. Organizm o‘z o‘zicha foydali moddalar va minerallarni ishlab chiqarmaydi.

Minerallar ikki xil bo‘ladi:

   Makrominerallar makro – yunoncha “katta” maʼnosini beradi. Inson organizmi makrominerallarning katta miqdoriga extiyoj sezadi va mikroelementlarga esa kichik miqdorda.

Makroelementlarga quyidagilar kiradi:

  • kalsiy,
  • fosfor,
  • magniy,
  • natriy,
  • kaliy,
  • xlorid,
  • oltingugurt

   Mikroelementlar – mikro yunoncha “kichik” maʼnosini beradi. Mikroelementlar xam o‘ta muxim va zarur, aslida organizmga makroelementlar ko‘p miqdorda  kerak bo‘lsa ham. Olimlar xozirgacha ham bir kunda inson organizmi uchun mikroelementlarning qancha miqdori zarurligi ustida bosh qotirmoqda.

Mikroelementlar guruxiga quyidagilar kiradi:

  • temir
  • marganes,
  • mis,
  • yod,
  • rux,
  • kobalt,
  • ftorid,
  • selen.

Nima Uchun Minerallar Aynan Kolloid Shaklida?

Yillar davomida yerlarning kimyoviy ishlov berilishi natijasida tuproq tarkibidagi inson organizmi uchun zarur minerallar o‘ta kamayib yoki batamom tugab bormoqda. Bunday fojeali holatda inson o‘zi va yaqinlarining salomatligini saqlashga, organizmda minerallar yetishmovchiligini oldini olishga maʼsuldir.

Minerallar asosan uch xil shaklda bo‘ladi:

  • Metalli minerallar – bu asosan qoya toshlardan qazib olinadi, ular organizmga o‘rtacha 8-12 % o‘zlashadi, yosh 25-40 ga yetganda 3-5% o‘zlashishi kuzatilgan;

  • Xelatlar – bular aminokislota, protein, enzimlar va vitamin D tarkibli metalli minerallardir. Minerallarning bunday turi ularning so‘rilishini 40%ga yetkazishi mumkin.

  • Kolloid minerallar – mineral suvda eriydigan nanozarrachali eritmalar bo‘lib, so‘rilishi 98%ga yetganligi bilan ustundir. Ular organizmda faqat suyuq eruvchan holda bo‘lishi mumkin, zarrachalari esa o‘ta kichik, masalan qizil qon tanachalari xajmidan 7000-marta kichik. Bunday shakldagi minerallarning organizm uchun foydasi juda katta.

    Savatcha